Woerden is de eerste en enige stad in Nederland die een luthers stadsbestuur heeft gehad. Wij zijn dan ook verheugd dat Woerden de titel van ‘Reformatiestad’ heeft gekregen. De titel wordt verleend door de Gemeinschaft der Evangelischen Kirchen in Europa (GEKE). De GEKE  promoot alle evenementen in dit kader in Europa en vermeldt ze uitvoerig, met uitgebreide toeristische informatie, op de website http://reformation-cities.org/cities/woerden/

De Evangelisch-Lutherse Gemeente van Woerden is de oudste lutherse gemeente van Nederland. In 2014 vierden zij het 450-jarig bestaan van de gemeente. De geschiedenis begint bij Jan de Bakker Vanaf 1520 was Jan de Bakker (Johannes Pistorius) hulppriester van de parochie in Woerden. Hij had contacten met lutheranen in Duitsland. Zijn prediking bracht hem in conflict met de kerkelijke en wereldlijke overheid. Hij werd in 1525 in Den Haag als ketter verbrand. Het zegel van de Lutherse gemeente draagt de afbeelding daarvan.

In 1564 was Cornelis van der Laer hulpprediker op het kasteel van Woerden. Hij was sterk beïnvloed door het in de Duitse landen inmiddels gevestigde lutheranisme. Van der Laer werd de eerste Lutherse predikant van Woerden. De diensten werden vanaf toen gehouden in de stadskerk: de Petruskerk. Als enige stad in de Nederlanden kreeg Woerden een Luthers stadsbestuur. In 1572 koos de stad de zijde van de prins van Oranje, op voorwaarde dat de stad Luthers mocht blijven. Toen echter in 1579 de Hollandse Synode besloot, dat de reformatie slechts op één wijze (namelijk de calvinistische) gestalte kon krijgen, verdwenen de Lutherse bestuurders. Vanaf 1591 was de Lutherse godsdienst officieel verboden, maar werd wel getolereerd.

De lutheranen kerken vanaf 1611 in de stal van een boerderij (het huidige pand aan de Jan de Bakkerstraat). Op de plek van de stal wordt in 1646 een nieuwgebouwde stenen kerk in gebruik genomen. De kerk moet als schuilkerk (= verscholen kerk) gebouwd worden: niet vanaf de straat zichtbaar, geen toren, geen luidklok. In die tijd lag de achterzijde van de kerk tegen de stadswal en ging men via een paadje over de stadswal door een dwarshuis naar binnen. De kerkgangers van deze schuilkerk mochten destijds niet als zodanig herkend worden. In 1661 werd de ingang naar de voorkant verhuisd, aan de St. Annastraat, nu Jan de Bakkerstraat. Tegenwoordig is de lutherse identiteit zichtbaar in de afbeelding van de zwaan, achter op het dak, en binnen in o.a. de gebrandschilderde ramen.

De Lutherse gemeente heeft de eeuwen door een bescheiden plaats ingenomen in Woerden. Zij is altijd een open gemeenschap geweest waarin mensen zich steeds weer thuis konden voelen. Ook in de toekomst wil de gemeente, in goede samenwerking met andere kerken in Woerden, vanuit die Lutherse traditie een bijdrage leveren aan het leven van alle mensen in de stad.  Daarbij neemt de viering van de zondagse dienst een belangrijke plaats in maar er is ook een uitgebreid activiteitenprogramma die dit jaar in het teken staat van ‘500 jaar Reformatie’. Toch staan zij zeker niet stil: er is ook ruimte voor eigentijdse beleving en vernieuwing. Het sfeervolle kerkgebouw met het monumentale Bätz-orgel nodigt uit tot rust, bezinning of inkeer, maar geeft ook nieuwe energie en bemoediging.

Link: www.lutherswoerden.nl